GPON, EPON va XGS-PON: provayder nimani tanlashi kerak

Kichik provayder yoki quruvchi kompaniya "uygacha optika" tortishga qaror qilganda birinchi savol deyarli doim bir xil bo'ladi: GPON olamizmi, EPON'mi yoki darhol XGS-PON'mi? Internetda bu haqda gigabit va nanometrlarga to'la o'nlab jadvallar bor, lekin ulardan keyin tanlash osonlashmaydi. Keling, boshqacha yo'l tutamiz: avval bunday tarmoq umuman qanday tuzilganini, keyin uch texnologiya amalda nimasi bilan farq qilishini, oxirida esa aynan sizga qaysi biri mos kelishini ko'ramiz.

PON nima va nega bitta liniya o'nlab abonentga xizmat qiladi

PON (Passive Optical Network) — "passiv optik tarmoq". "Passiv" degani provayder stansiyasi bilan abonent orasida elektr ta'minoti talab qiladigan hech qanday aktiv qurilma yo'q: na kirish joylarida kommutator, na kuchaytirgich. Ularning o'rnida optik bo'lgichlar (splitter) turadi — yorug'likni shunchaki teng bo'laklarga ajratadigan kichik passiv qurilmalar.

Sxema doim bir xil. Provayder tomonida OLT — stansiya terminali turadi, uning PON-portlari bor. Har bir shunday portdan bitta tola chiqadi, u birinchi splitterga boradi, undan keyin o'nlab tolaga tarmoqlanadi. Har bir tolaning oxirida abonentda ONU yoki ONT bor (bu bir xil narsa: yorug'likni oddiy Ethernet va Wi-Fi'ga aylantiradigan kichik quticha). Natijada "daraxt" hosil bo'ladi: OLTning bitta porti — 32, 64 va undan ko'p abonent. PON qurilishda aynan shu sababli arzon: stansiyadan har bir uygacha alohida tola tortish shart emas.

Muhim xususiyat: OLT portining tezligi daraxtdagi barcha abonentlar o'rtasida bo'linadi. Agar 2,5 Gbit/s li GPON portiga 32 abonent ulangan bo'lsa, bu har biri doimiy ravishda 78 Mbit/s oladi degani emas — trafik dinamik taqsimlanadi va ko'p vaqt abonent ancha yuqori tezlikni ko'radi. Lekin eng yuklama soatlarida portning umumiy sig'imi — haqiqiy chegara, texnologiyani tanlashda buni yodda tutish kerak.

EPON — optik orqali oddiy Ethernet

EPON (Ethernet PON, IEEE 802.3ah standarti) Ethernet olamidan o'sib chiqqan, shuning uchun ichida ma'lumotlar oddiy Ethernet kadrlari bilan yuradi. Tezlik — ikkala yo'nalishda 1 Gbit/s (haqiqiy liniya tezligi 1,25 Gbit/s). Qabul va uzatish turli to'lqin uzunliklarida ketadi: abonentga 1490 nm, undan qaytishda 1310 nm — xuddi biz WDM-modullar va SFP'ni masofa bo'yicha tanlash haqidagi maqolada ko'rib chiqqanimiz kabi.

EPON'ning kuchli tomoni — soddalik va uskunaning arzonligi: uning ONU terminallari odatda bozordagi eng arzonlaridan, texnologiyaning o'zi esa allaqachon puxta sinovdan o'tgan. Kamchiligi — ikkala yo'nalishda 1 Gbit/s bugun kelajak uchun zaxira bo'lib ko'rinmaydi, murakkab xizmatlar uchun ba'zi funksiyalar (ovoz va video uchun sifat kafolati, nozik boshqaruv) GPON'dagiga qaraganda kamroq qulay amalga oshirilgan. EPON tarmoq allaqachon shu asosda qurilgan joyda yoki kichik turar-joy massivi uchun eng arzon start kerak bo'lganda yaxshi ishlaydi.

GPON — aksariyat tarmoqlar tayanadigan standart

GPON (Gigabit PON, ITU-T G.984 standarti) — dunyoda "uygacha optika" uchun eng keng tarqalgan texnologiya. Tezlik — bitta PON-portga pastga 2,5 Gbit/s va yuqoriga 1,25 Gbit/s. To'lqin uzunliklari o'sha: pastga 1490 nm, yuqoriga 1310 nm, qo'shimcha ravishda shu optika ustidan kabel televideniesi uchun 1550 nm.

GPON'ning kuchli tomoni — yetuk ekotizim. ONU terminallari ko'p — eng oddiylaridan tortib Wi-Fi, IP-telefoniya va bir nechta portli modellargacha; OLT uskunasini o'nlab ishlab chiqaruvchi chiqaradi; xizmat funksiyalari — trafik ustuvorliklari, ovoz va video uchun kafolatlangan polosa — yaxshi ishlab chiqilgan. Standart 1:128 gacha bo'lishga ruxsat beradi, amalda esa abonent uchun tezlik zaxirasini saqlash maqsadida ko'pincha 1:32 yoki 1:64 qo'yiladi. Kuchsiz tomoni — yuqoriga atigi 1,25 Gbit/s, bu biznes-abonentlar va mobil minoralar uchun allaqachon torlik qiladi.

XGS-PON — ikkala yo'nalishda "o'nlik"

XGS-PON (ITU-T G.9807.1) — keyingi avlod: bitta portga simmetrik 10 Gbit/s. To'lqin uzunliklari boshqa — pastga 1577 nm, yuqoriga 1270 nm, shuning uchun XGS-PON'ni GPON bilan bir xil optik tarmoq bo'ylab bir vaqtda ishga tushirish mumkin, ularni maxsus filtr bilan ajratiladi — buni birgalikda yashash (coexistence) deyishadi. Bundan asosiy amaliy g'oya kelib chiqadi: provayder tarmoqni GPON uchun quradi, talablar o'sgach esa kabel qismini qayta qurmasdan, o'sha tolalar va splitterlar ustiga XGS-PON qo'shadi.

XGS-PON'ning kamchiliklari — OLT porti va terminallarning narxi hozircha GPON'dan sezilarli yuqori, ommaviy abonent esa hozircha 10 Gbit/s talab qilmaydi. Texnologiya bitta daraxtda sig'imli trafik ko'p bo'lgan joyda o'zini oqlaydi: biznes-markazlar, zich qurilgan turar-joy majmualari, uyali aloqa minoralari, har bir kvartirada yuqori sifatli IPTV.

Tezlik: raqamlar aslida nimani anglatadi

Bitta PON-port uchun liniya tezligini olsak, manzara shunday: EPON — taxminan 1,25 Gbit/s, GPON — pastga 2,5 Gbit/s, XGS-PON — 10 Gbit/s. GPON va XGS-PON o'rtasidagi to'rt baravar farq — bu portga to'rt baravar ko'p abonent o'tirg'izish yoki har biriga to'rt baravar ko'p tezlik berish imkonini beradigan zaxiradir. Oddiy kvartira uchun 100-300 Mbit/s tarifda GPON hozircha yetarli; XGS-PON biznes-mijozlar, gigabitli tariflar yoki uyali bazaviy stansiyalar trafigini chiqarishni rejalashtirganlarga kerak.

Optik byudjet va splitterlar: daraxt nechta abonentni ko'tarishini hisoblaymiz

Oddiy optik liniyadagi kabi, PON'da ham asosiy cheklov — so'nish. Har bir splitter tarmoqlar soniga proporsional ravishda signalning bir qismini "yeydi". Tipik planar (PLC) splitterlarning taxminiy yo'qotishlari shunday: 1:2 — taxminan 3,7 dB, 1:4 — taxminan 7,2 dB, 1:8 — taxminan 10,5 dB, 1:16 — taxminan 13,7 dB, 1:32 — taxminan 17,1 dB.

Misol ko'ramiz. 32 abonentli daraxt: bitta 1:32 splitter (17,1 dB), eng uzoq abonentgacha 10 km tola (10 × 0,35 = 3,5 dB), 0,4 dB dan to'rtta konnektor (1,6 dB) va 0,1 dB dan to'rtta payvand (0,4 dB). Jami taxminan 22,6 dB. B+ sinfidagi GPON port optik byudjeti — 28 dB, ya'ni deyarli 5,4 dB zaxira: liniya albatta ishlaydi, konnektorlar eskirishi va ta'mirda qo'shimcha payvand uchun ham zaxira qoladi. Agar shu daraxtda 1:64 qo'yishga urinsak (17,1 o'rniga taxminan 20,5 dB), zaxira allaqachon ikki desibelgacha qisqaradi — aynan shu holatda C+ sinfidagi byudjetli portni olish yoki liniya uzunligini kamaytirish maqsadga muvofiq.

Bitta tarmoqda texnologiyalarni aralashtirish mumkinmi

Bitta PON-portda EPON va GPON'ni aralashtirib bo'lmaydi: bular turli standartlar, protokollari boshqa, OLT esa faqat bittasida "gaplashadi". ONU terminali OLT standartiga mos bo'lishi shart — GPON ONU EPON OLT bilan ishlamaydi va aksincha. Shu bilan birga GPON va XGS-PON bitta tolada birga yashashi mumkin, lekin faqat maxsus birgalikda yashash filtrlari orqali va turli OLT-portlarda yoki kombinatsiyalangan portlarda. Shuning uchun startda texnologiyani tanlash — yillarga mo'ljallangan uskunalar ekotizimini tanlash demakdir.

Boshlash qanday o'tadi va vaqt eng ko'p qayerda yo'qoladi

Amaliy tartib odatda shunday. Avval "daraxt" loyihalanadi: OLT qayerda turadi, qaysi quduq va shkaflarda splitterlar bo'ladi, eng uzoq tarmoqlar qancha uzunlikda chiqadi. So'ng eng noqulay abonent uchun — eng uzoq va eng ko'p ulanishli — optik byudjet hisoblanadi. Montajdan keyin har bir liniya o'lchanadi: quvvat va reflektometr bilan, natija esa liniya pasportiga saqlanadi — bir-ikki yildan keyin bu o'lchovlar nosozliklarni izlashda boshlang'ich nuqta bo'ladi.

Vaqt ko'pincha ikki narsada yo'qoladi. Birinchisi — "noma'lum" ulanishlar: agar quduqda tarixi noma'lum eski kabel qismi qolgan bo'lsa, u sezilarli yo'qotish berishi mumkin, topilishi esa faqat o'lchov paytida. Ikkinchisi — splitterlardagi chalkashlik: liniyada 1:8 turadi, hujjatlarda esa 1:16 yozilgan, zaxira hisobi bir necha desibelga noto'g'ri chiqadi. Shuning uchun har bir splitterning markirovkasi va daraxt sxemasi — rasmiyat emas, ish quroli. Agar liniya oxirida mis portli uskunani optikaga ulash kerak bo'lsa, ko'pincha media-konvertor yordam beradi.

Tanlashda ko'p uchraydigan xatolar

Terminallar narxiga qarab tanlashadi, OLT'ni unutib. Arzon ONU qimmat OLT va portga litsenziyalar bilan birga qog'ozda "qimmatroq" texnologiyadan qimmatga tushishi mumkin. Butun to'plamni tarmoqning butun xizmat muddatiga hisoblash kerak.

Optik byudjetga zaxira qo'yishmaydi. Liniyani jadvaldagi raqamlarga aynan tenglashtirib hisoblashadi, keyin kabel birinchi marta qayta yotqizilganda so'nish "suzib ketadi" va abonentlarning bir qismi aloqani yo'qotadi.

Tejash uchun juda katta bo'linish qo'yishadi. 1:128 bo'linish qog'ozda foydali ko'rinadi, lekin kechqurun soatlarida abonentga haqiqiy tezlik pasayadi, liniya esa optik byudjetga taqaladi.

Kerak joyda APC o'rniga UPC konnektorlarini ishlatishadi. PON'da burchakli sayqalli SC/APC konnektorlar (yashil) ishlatiladi: ular yorug'likni orqaga kamroq qaytaradi, bunday tarmoqda esa qaytishlar qabulga xalaqit beradi. Bir liniyada UPC va APC aralashuvi — "tushunarsiz" yo'qotishlar sababi.

O'sishni rejalashtirishmaydi. Tarmoqni "bugungi kun uchun" qurishadi, ikki yildan keyin esa port shiftiga taqalishadi. Agar biznes-abonentlar yoki gigabitli tariflar paydo bo'lish ehtimoli bo'lsa, kabel qismini dastlabdan kelajakdagi XGS-PON'ni hisobga olib qurgan ma'qul.

Tekshirish ro'yxati: PON texnologiyasini qanday tanlash kerak

Ishlab turgan tarmoq bormi — agar bor bo'lsa, ikkinchisini boshlamasdan, shu texnologiyada davom eting.

Hozir va 2-3 yildan keyin qanday tariflarni sotmoqchisiz.

Biznes-abonentlar va uyali minoralar bo'ladimi — ularga simmetrik tezlik kerak.

Bitta PON-portda nechta abonent rejalashtirilgan va bu qanday bo'linishni beradi.

Optik byudjet: splitter + tola + konnektor yo'qotishlari plyus 3 dB zaxira.

Daraxtning barcha nuqtalarida SC/APC konnektorlar, UPC bilan aralashtirmasdan.

Butun to'plam narxi: OLT, litsenziyalar, ONU, faqat abonent terminali emas.

Lider Team'da mavjudlari

PON'ning passiv qismi — SC/APC bilan tugallangan 1x2 … 1x32 planar bo'lgichlar, optik muftalar va kross uchun tanlov va omborda mavjudligini menejerlarimizdan aniqlang: loyihangiz uchun to'plam tuzamiz, splitterlar sonini va byudjet zaxirasini hisoblaymiz. Qurilgan liniyani tekshirish uchun Pixietech'da optik reflektometrlar bor.

Ko'p so'raladigan savollar

Kichik provayder uchun nima yaxshi — GPON yoki EPON?

Yangi qurilish uchun ko'pincha GPON tanlanadi: uskunalar va xizmat funksiyalari ekotizimi boyroq, pastga tezlik yuqoriroq. EPON tarmoq allaqachon shu asosda qurilgan bo'lsa yoki start byudjeti minimal bo'lishi kerak bo'lsa mantiqli.

GPON'dan boshlab, keyin tarmoqni qayta qurmasdan XGS-PON'ga o'tish mumkinmi?

Ha, XGS-PON'ning asosiy afzalligi shu: u boshqa to'lqin uzunliklaridan foydalanadi va GPON bilan bir xil optik kabel va splitterlar bo'ylab ishlashi mumkin. XGS-PON OLT-portlari va birgalikda yashash filtrlari kerak bo'ladi.

Bitta GPON portga nechta abonent ulash mumkin?

Standart 128 tagacha ruxsat beradi, amalda esa tezlik va optik byudjet zaxirasini saqlash uchun ko'pincha 32 yoki 64 qo'yiladi.

Nega PON'da UPC emas, SC/APC konnektorlar ishlatiladi?

APC burchakli sayqali qaytgan yorug'likni liniyaga orqaga emas, yon tomonga yo'naltiradi. Qaytishlar PON to'lqin uzunliklarida qabulga xalaqit beradi, shuning uchun bunday tarmoqlarda APC qo'llaniladi.

ONU va ONT nima, ular orasida farq bormi?

Amalda bu bir xil narsa — optik signalni Ethernet va Wi-Fi'ga aylantiradigan abonent terminali. ONT deb ko'pincha kvartira ichida turgan terminalni atashadi.

Liniyaga optik byudjet yetmayotganini qanday tushunish mumkin?

Daraxtning uzoq uchlaridagi abonentlar aloqani yo'qotadi yoki tezligi keskin pasayadi, ONUdagi signal darajasi esa sezgirlik chegarasiga yaqin bo'ladi. Aniq manzarani quvvat o'lchovi va reflektometr beradi.

PON qurilishida reflektometr kerakmi?

Ha, u liniyadagi har bir payvand, konnektor va splitterni ko'rish, uzilish yoki bukilish joyini topish imkonini beradi.

Bularni ham o'qing

• SFP-modulni qanday tanlash kerak: WDM, CWDM va masofa

Daraxt sxemasini yuboring — liniyalar uzunligi, payvandlar soni va rejalashtirilgan abonentlar soni, optik byudjetni birga hisoblaymiz va zaxirani qayerga qo'yish kerakligini aytamiz. Lider Team telefoni: +998 (71) 205-85-85, Telegram: t.me/liderteamuz.